O silnej woli, obietnicach i chwili, w której zaczyna się prawdziwa zmiana
„Od jutra nie piję”. „Tym razem naprawdę skończyłem”. „Nie potrzebuję żadnego leczenia, sam sobie poradzę”. Rodziny osób uzależnionych słyszą takie zdania nieraz przez wiele lat. Po kolejnym ciągu przychodzą przeprosiny, skrucha i zapewnienia, że wszystko się zmieni. Przez kilka dni albo tygodni rzeczywiście bywa spokojniej, po czym pojawia się stres, kłótnia, samotny wieczór, spotkanie ze znajomymi albo zwyczajna potrzeba sięgnięcia po alkohol i cały schemat rozpoczyna się od nowa.
Bliscy zaczynają wtedy zadawać sobie bardzo proste pytanie: skoro człowiek naprawdę chce przestać, dlaczego po prostu tego nie robi?
Odpowiedź jest bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. Osoba uzależniona może naprawdę chcieć zmiany, a jednocześnie nie umieć jej utrzymać. Alkoholizm nie jest wyłącznie brakiem silnej woli ani wadą charakteru. Z czasem picie może stać się sposobem regulowania emocji, ucieczką od napięcia, codziennym rytuałem i zachowaniem tak mocno wpisanym w życie, że sama obietnica przestaje wystarczać.
Czy można przestać pić bez leczenia? Zdarza się, że człowiek podejmuje taką decyzję i utrzymuje abstynencję bez formalnej terapii. Nie oznacza to jednak, że każdy uzależniony może bezpiecznie i skutecznie poradzić sobie sam. W wielu przypadkach profesjonalna pomoc znacząco zwiększa szansę na trwałą zmianę, a przy silnej zależności fizycznej może być wręcz konieczna ze względów bezpieczeństwa.
Samo odstawienie alkoholu to dopiero początek
Pierwszy dzień bez alkoholu może być ogromnym zwycięstwem, podobnie jak tydzień czy miesiąc abstynencji. Rodzina odczuwa ulgę, w domu robi się spokojniej, a sam człowiek zaczyna wierzyć, że najgorsze ma już za sobą. Problem polega na tym, że niepicie przez pewien czas i trwałe wyjście z uzależnienia nie zawsze oznaczają to samo.
Jeżeli przez wiele lat alkohol pomagał radzić sobie z napięciem, złością, bezsennością, samotnością albo stresem, po jego odstawieniu wszystkie te problemy nadal pozostają. Człowiek musi nauczyć się przeżywać emocje bez środka, który wcześniej natychmiast przynosił ulgę.
Właśnie dlatego samo przerwanie picia nie rozwiązuje wszystkiego. Trzeba jeszcze nauczyć się funkcjonować inaczej wtedy, kiedy przychodzi trudny dzień, konflikt w rodzinie, kłopot finansowy czy zwyczajne rozczarowanie. Jeśli wcześniej odpowiedzią na każdy problem był alkohol, po jego odstawieniu powstaje puste miejsce, które trzeba czymś zdrowym zastąpić.
To właśnie tutaj zaczyna się prawdziwa praca.
„Gdyby naprawdę chciał, to by przestał” nie zawsze jest prawdą
Z punktu widzenia bliskich sytuacja wydaje się czasem bardzo prosta. Nikt przecież nie zmusza dorosłego człowieka do picia, więc wystarczyłoby odstawić butelkę i zakończyć problem.
Takie myślenie jest jednak zbyt uproszczone.
Uzależnienie polega między innymi na tym, że człowiek coraz gorzej kontroluje własne zachowanie związane z alkoholem. Może wiedzieć, że niszczy rodzinę, zdrowie i pracę, a mimo to po pewnym czasie ponownie sięgać po kieliszek.
Nie oznacza to, że konsekwencje są nieważne albo że uzależniony nie ponosi odpowiedzialności za swoje zachowanie. Oznacza jedynie, że sama wiedza o skutkach nie zawsze wystarcza do zmiany.
Gdyby tak było, nikt nie paliłby papierosów po przeczytaniu ostrzeżenia na paczce, a każdy człowiek po pierwszej informacji o złych wynikach badań natychmiast zmieniałby styl życia.
Ludzie nie działają wyłącznie logicznie.
Obietnica po awanturze nie jest jeszcze planem
Po ciężkiej nocy i rodzinnej kłótni osoba pijąca często naprawdę czuje wstyd. Widzi łzy partnera, złość dzieci albo własne odbicie w lustrze i mówi: „Nigdy więcej”.
W tej chwili może być całkowicie szczera.
Problem zaczyna się kilka dni później, kiedy emocje opadną.
Pojawia się codzienność, napięcie, przyzwyczajenie i myśl: „Jeden kieliszek nic nie zmieni”. Potem przychodzi drugi, trzeci i cały proces zaczyna się od początku.
Dlatego tak ważne jest odróżnienie obietnicy od konkretnego planu. Prawdziwa zmiana nie polega tylko na wypowiedzeniu słów, ale na zastanowieniu się, co zrobię wtedy, gdy przyjdzie głód alkoholowy, stres albo chęć powrotu do starego sposobu funkcjonowania.
Osoba, która naprawdę zaczyna zdrowieć, nie mówi wyłącznie: „Przestanę pić”. Zaczyna również zastanawiać się, co zmieni w swoim życiu, aby zwiększyć szansę, że ta decyzja przetrwa.
Czy można wyjść z alkoholizmu bez terapii?
Takie przypadki istnieją.
Niektórzy ludzie po wielu latach picia dochodzą do momentu, w którym podejmują bardzo mocną decyzję i rzeczywiście utrzymują abstynencję bez formalnego leczenia. Powodem może być choroba, utrata bliskiej osoby, zagrożenie rozpadem rodziny albo zwyczajne poczucie, że dalej nie chcą tak żyć.
Nie należy jednak robić z tego reguły.
Każdy przypadek jest inny. Jedna osoba pije codziennie od kilkunastu lat, inna ma okresowe ciągi, a jeszcze ktoś nadużywa alkoholu przede wszystkim w weekendy. Różny jest również stan zdrowia, sytuacja rodzinna i stopień uzależnienia.
To, że jeden człowiek poradził sobie bez terapeuty, nie oznacza, że drugi powinien koniecznie próbować zrobić to samo.
Warto zadać inne pytanie: dlaczego rezygnować z pomocy, która może zwiększyć szansę powodzenia?
Nagłe odstawienie alkoholu nie zawsze jest bezpieczne
Ten temat jest szczególnie ważny.
U osoby, która przez długi czas dużo i regularnie pije, organizm może stać się fizycznie zależny od alkoholu. Wtedy gwałtowne odstawienie może wywołać objawy takie jak drżenia, silny niepokój, pocenie się, bezsenność, nudności czy przyspieszone bicie serca. W cięższych przypadkach mogą wystąpić drgawki, splątanie albo omamy.
Dlatego przy wieloletnim lub intensywnym piciu nie powinno się zakładać, że najlepszym rozwiązaniem jest po prostu zamknąć człowieka w domu i powiedzieć: „Od dziś nie pijesz”.
Czasem potrzebna jest konsultacja lekarska i bezpiecznie zaplanowane odstawienie.
To nie jest przesada ani oznaka słabości.
Chodzi o bezpieczeństwo.
Detoks to nie to samo co leczenie uzależnienia
Rodziny bardzo często mylą te dwa pojęcia.
Człowiek trafia do szpitala lub na oddział, zostaje odtruty i po kilku dniach wraca do domu. Bliscy są przekonani, że problem został rozwiązany.
Po dwóch albo trzech tygodniach pojawia się kolejny ciąg i wszyscy pytają, dlaczego leczenie nie zadziałało.
Tymczasem detoks ma przede wszystkim pomóc organizmowi przejść przez okres odstawienia alkoholu w możliwie bezpieczny sposób. Nie uczy natomiast, jak radzić sobie z emocjami, konfliktami, stresem czy głodem alkoholowym.
Terapia służy czemuś innemu.
Pomaga zrozumieć, dlaczego człowiek pije, w jakich sytuacjach najczęściej sięga po alkohol oraz co można zrobić, aby nie wracać do starego schematu. Uczy również rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych, które mogą pojawić się długo przed pierwszym kieliszkiem.
Dlaczego alkohol wraca mimo katastrofalnych konsekwencji?
Z zewnątrz zachowanie osoby uzależnionej bywa trudne do zrozumienia.
Rodzina się rozpada, dzieci przestają rozmawiać, lekarz ostrzega przed poważnymi problemami zdrowotnymi, w pracy pojawiają się kłopoty, a mimo to człowiek nadal pije.
Bliscy zaczynają pytać: „Co jeszcze musi się wydarzyć?”
Właśnie w takich sytuacjach najlepiej widać, że uzależnienie nie jest zwykłym wyborem pomiędzy „pić” a „nie pić”.
Gdyby sama świadomość strat wystarczała, osoba uzależniona przestałaby po pierwszej poważnej awanturze.
Czasami przez wiele lat żyje jednocześnie z dwoma sprzecznymi przekonaniami. Z jednej strony wie, że alkohol niszczy jej życie, z drugiej nadal odczuwa ogromną potrzebę picia.
To nie usprawiedliwia krzywdzących zachowań.
Pomaga jednak zrozumieć, dlaczego samo błaganie, grożenie czy zawstydzanie często nie daje trwałego efektu.
Miłość do rodziny nie zawsze wystarcza
Jedno z najbardziej bolesnych zdań brzmi:
„Gdybyś nas kochał, przestałbyś pić”.
Dla osoby bliskiej takie rozumowanie wydaje się logiczne.
Jeśli rodzina jest ważniejsza niż alkohol, wybór powinien być oczywisty.
Tymczasem człowiek może naprawdę kochać żonę, męża czy dzieci i jednocześnie być uzależniony.
Miłość nie likwiduje automatycznie nałogu.
Podobnie jak człowiek z depresją nie zdrowieje tylko dlatego, że ma kochającą rodzinę, tak osoba uzależniona może potrzebować czegoś więcej niż emocjonalnego argumentu.
Z punktu widzenia bliskich bywa to bardzo trudne do zaakceptowania.
Czy trzeba „spaść na dno”?
Wiele osób nadal uważa, że alkoholik musi stracić wszystko, aby się opamiętać.
Nie jest to dobra zasada.
Nie trzeba czekać na utratę domu, zdrowia, rodziny albo pracy, aby podjąć leczenie.
Im wcześniej człowiek zacznie reagować, tym mniej szkód zdąży się wydarzyć.
Czekanie na „dno” może oznaczać kolejne lata cierpienia.
Czasami rodzina mówi: „Musi dostać nauczkę”.
Tylko jak wielka ma być ta nauczka?
Utrata małżeństwa, wypadek samochodowy, poważna choroba albo zerwanie kontaktu z dziećmi nie są metodami leczenia.
Są tragediami, których lepiej uniknąć.
Leczenie nie zawsze oznacza pobyt w zamkniętym ośrodku
Niektórzy ludzie odrzucają pomoc, ponieważ wyobrażają sobie, że terapia alkoholizmu zawsze oznacza wielotygodniowe zamknięcie w ośrodku.
W rzeczywistości istnieją różne formy pomocy.
Może to być leczenie ambulatoryjne, rozmowa ze specjalistą, terapia indywidualna, terapia grupowa, wsparcie lekarza, odpowiednie leki albo grupa samopomocowa.
Nie każdy potrzebuje tego samego rozwiązania.
Dobrze dobrana pomoc powinna uwzględniać stopień uzależnienia, stan zdrowia, sytuację rodzinną i możliwości konkretnej osoby.
Najważniejsze jest to, aby nie rezygnować z pomocy wyłącznie dlatego, że kojarzy się z czymś wstydliwym.
A co z Anonimowymi Alkoholikami?
Dla części osób wspólnota AA okazuje się bardzo ważnym elementem zdrowienia.
Spotkanie ludzi, którzy przeszli podobną drogę, może dawać ogromne poczucie zrozumienia. Człowiek po raz pierwszy nie musi udawać, że wszystko kontroluje, ani tłumaczyć komuś, dlaczego alkohol stał się tak ważną częścią jego życia.
Nie każda osoba będzie jednak dobrze czuła się w tej formie.
Jednemu pomoże grupa, komuś innemu terapia indywidualna, a kolejny potrzebuje połączenia kilku metod.
Najważniejszy jest nie sam rodzaj pomocy, lecz to, czy rzeczywiście wspiera człowieka w utrzymaniu zmiany.
Czy alkoholik musi sam chcieć leczenia?
Bez własnej motywacji trudno o trwałą zmianę.
Nie oznacza to jednak, że człowiek musi od razu być stuprocentowo przekonany i gotowy na wszystko.
Motywacja potrafi się zmieniać.
Rano ktoś przyznaje: „Mam problem”, a wieczorem mówi: „Wszyscy przesadzacie”. Następnego dnia zgadza się na terapię, po czym znowu się wycofuje.
Takie wahania są częste.
Początkiem nie musi być wielkie oświadczenie.
Czasami pierwszym krokiem jest zwykła rozmowa z lekarzem albo terapeutą.
Dla innej osoby przełomem będzie zdanie: „Nie potrafię już kontrolować tego, ile piję”.
Nie trzeba rozwiązać wszystkiego jednego dnia.
Trzeba jednak zacząć coś zmieniać.
Rodzina nie może trzeźwieć za uzależnionego
To jedna z najbardziej bolesnych prawd.
Bliscy potrafią zrobić wszystko.
Umawiają wizyty.
Spłacają długi.
Tłumaczą nieobecności w pracy.
Ukrywają problem przed rodziną.
Pilnują, żeby w domu nie było alkoholu.
Proszą, grożą, płaczą i wybaczają.
Ostatecznie jednak nie są w stanie podjąć każdej decyzji za osobę pijącą.
Pomoc ma swoje granice.
Co więcej, ciągłe ratowanie przed konsekwencjami może czasami sprawić, że problem trwa dłużej.
Jeśli za każdym razem ktoś spłaci dług, zadzwoni do pracodawcy i posprząta po kolejnej awanturze, osoba pijąca nie doświadcza pełnych skutków własnych decyzji.
Wsparcie nie zawsze oznacza chronienie przed wszystkim.
Niekiedy najbardziej potrzebne jest postawienie granicy.
Alkoholizm nie zawsze wygląda jak stereotyp
Człowiek uzależniony nie musi pić od rana, leżeć na ulicy albo stracić pracy.
Może funkcjonować zawodowo, dbać o wygląd, płacić rachunki i prowadzić pozornie normalne życie.
Wieczorem jednak nie potrafi sobie wyobrazić dnia bez alkoholu.
Na początku wystarcza kieliszek wina albo jedno piwo.
Z czasem ilość może rosnąć.
Bez alkoholu pojawia się napięcie, rozdrażnienie albo trudność z zaśnięciem.
Dlatego ważne jest nie tylko to, ile ktoś pije, ale także jaką rolę alkohol pełni w jego życiu.
Jeżeli staje się koniecznym sposobem odprężenia, nagrodą za każdy trudny dzień albo jedyną metodą radzenia sobie z emocjami, warto potraktować ten sygnał poważnie.
Nawrót nie musi oznaczać, że wszystko zostało zmarnowane
Osoba, która nie piła przez kilka miesięcy i ponownie sięgnęła po alkohol, może pomyśleć: „Skoro już wypiłem, wszystko przepadło”.
Rodzina również bywa rozczarowana.
Nie oznacza to jednak, że cały wcześniejszy wysiłek nie miał znaczenia.
Powrót do picia powinien być sygnałem ostrzegawczym i momentem do analizy.
Warto zastanowić się, co go uruchomiło.
Być może pojawił się stres, którego człowiek nie umiał udźwignąć.
Może zbyt wcześnie wrócił do środowiska, w którym wcześniej pił.
Niewykluczone, że zabrakło wsparcia albo nie został rozwiązany problem, który od dawna prowadził do alkoholu.
Nawrót jest poważnym wydarzeniem, ale nie musi być końcem procesu zdrowienia.
Czy można więc naprawdę przestać pić bez leczenia?
Tak, niektórzy ludzie potrafią to zrobić.
Nie jest jednak rozsądne zakładać, że każdy powinien próbować samotnie.
Im dłużej trwa picie, im większe są jego konsekwencje i im silniejsza staje się potrzeba alkoholu, tym bardziej warto skorzystać z profesjonalnej pomocy.
Najważniejsze jest bezpieczeństwo.
Jeżeli istnieje możliwość fizycznej zależności, sposób odstawienia alkoholu powinien zostać omówiony z lekarzem.
Profesjonalna pomoc nie jest dowodem słabości.
Jest narzędziem zwiększającym szansę, że decyzja o zmianie nie skończy się kolejną obietnicą.
Prawdziwa zmiana zaczyna się następnego dnia
Najważniejsze nie jest to, co człowiek mówi zaraz po awanturze.
Znacznie więcej mówi jego zachowanie później.
Jeżeli naprawdę chce zmiany, zaczyna szukać rozwiązania, zamiast wyłącznie obiecywać. Rozmawia z lekarzem albo terapeutą, przestaje ukrywać skalę problemu i przygląda się sytuacjom, które wcześniej prowadziły do picia.
Z czasem musi również nauczyć się żyć bez alkoholu wtedy, gdy pojawiają się złość, stres, samotność czy rozczarowanie.
Właśnie tutaj widać różnicę między chwilowym wyrzutem sumienia a rzeczywistym początkiem trzeźwienia.
Najważniejsze pytanie brzmi inaczej
Nie warto pytać wyłącznie:
„Czy dasz radę sam?”
Znacznie ważniejsze jest:
„Co da ci największą szansę, żeby tym razem naprawdę się udało?”
Jeżeli dostępna jest pomoc lekarza, terapeuty, grupy wsparcia albo bliskich, odrzucanie jej tylko po to, aby udowodnić sobie własną siłę, nie ma większego sensu.
Prawdziwa siła nie zawsze polega na samotnej walce.
Czasem największą odwagą jest przyznanie:
„Nie radzę sobie i potrzebuję pomocy”.
Od takiego zdania może zacząć się coś znacznie ważniejszego niż kolejna obietnica.
Może zacząć się prawdziwa zmiana.
Przeczytaj także – Piję tylko wieczorem – czy to już alkoholizm?
Dlaczego alkoholik obiecuje, że nie będzie pił, a znowu pije?